Assertief worden, hoe doe je dat? 21 gouden tips

Ben je niet assertief? En wil je dit veranderen? Lees hier alles over assertiviteit. Wat het wel en juist niet is. Over oorzaken en symptomen met betrekking tot gebrek aan assertiviteit. Ook geven we je 7 belangrijke zelfinzichten en 21 tips die je helpen om op prettige wijze assertief te communiceren.

Sommige mensen verwarren assertiviteit met agressie. Maar agressie is de tegenpool van niet assertief zijn. Wie niet assertief is laat over zich heen lopen. En wie agressief is, walst over anderen heen. Het zijn uitersten. Als je assertief communiceert kom je op een prettige manier voor jezelf op en oogst je respect

Voorbeelden van niet-assertief gedrag zijn:

  • Geen ‘nee’ durven zeggen als je iets niet wilt
  • Uitleggen waarom je iets niet wilt, zodat je ruimte geeft voor discussie
  • Bij het nemen van een beslissing de gevolgen voor een ander zwaarder mee laten tellen dan die van jezelf
  • Geen vragen stellen als jij ze wel hebt
  • Niet durven zeggen wat jij ergens van vindt
  • Zaken uitstellen
  • Niet resoluut zijn
  • Hopen in plaats van handelen
  • Niet voor jezelf opkomen
  • Twijfelen totdat een ander een beslissing voor je neemt

Voorbeelden van agressief gedrag zijn:

  • De grenzen van een ander overschrijden om je doel te bereiken
  • Een ander bewust schade berokkenen om iets voor elkaar te krijgen
  • Woede gebruiken om iets te bereiken
  • Bewust zaken vertragen of achterwege laten om iets voor elkaar te krijgen
  • Inspelen op iemands zwakke punten of schuldgevoelens om te krijgen wat je wilt
  • Dreigen of de ander bang maken om je zin te krijgen
  • Slachtoffergedrag

Kortom: als je niet assertief bent, zet jij jezelf niet op de eerste plaats. Het welzijn van een ander, de angst dat een ander jou negatief beoordeelt, de angst om fouten te maken, schuldgevoel, enz. zijn voor jou belangrijker dan jouw eigen welzijn. Jij geeft niet aan wat jouw grenzen zijn. Je stelt je als een slachtoffer op. En neemt geen verantwoordelijkheid voor je eigen leven en welbevinden.

Of, je stelt jezelf juist boven alles en iedereen. Je houdt geen enkele rekening met een ander. En gaat over grenzen heen waarvan je vindt dat anderen die bij jou wel moeten respecteren.

Vormen van niet assertief gedrag

Niet assertief gedrag kent verschillende vormen, zoals bijvoorbeeld sub-assertiviteit, passieve agressie, frustratie agressie, doelgerichte agressie of manipulatie en emotionele chantage. Wil je er veel meer over weten? Hier lees je alles over assertiviteit en de verschillende vormen van niet-assertief gedrag

Wat is assertiviteit wel?

Assertieve mensen doen wat voor henzelf het beste is. Zij komen op voor zichzelf zonder een ander schade te berokkenen. Communiceren helder en duidelijk en oogsten daarmee sympathie. Nemen op een prettige manier ruimte in en durven zichzelf te zijn. Zij spreken hun mening en gevoel uit zonder zich schuldig of onzeker te voelen.

Wat zijn de oorzaken van gebrek aan assertiviteit?

Vanaf het moment dat je geboren wordt leer je hoe jij je het beste kunt communiceren en gedragen. Zodra gedrag je regelmatig oplevert wat je voor ogen hebt, ga jij dit herhalen. Dat is een onbewust proces. Jouw brein registreert dat het werkt en je blijft het automatisch zo doen.

Dus: als je als kind hebt geleerd dat agressie werkt, zal jij agressie gebruiken om te krijgen wat je wilt. Als het vooral veel opleverde om anderen te pleasen en jezelf weg te cijferen, blijf je dat doen. Het gebeurt zonder dat je het in de gaten hebt.

Heb je geleerd om assertief te zijn? Dan heb je geluk en is assertief reageren iets wat je van nature als vanzelfsprekend doet.

De rol van je omgeving

Ook je opvoeding speelt een rol. ‘Stel je niet aan!’ ‘Doe eens normaal!’ ‘Wat zullen mensen daar wel niet van vinden?’ ‘Als je voor een dubbeltje geboren bent, word je nooit een kwartje.’ ‘Doe jij nou maar gewoon, dan doe je al gek genoeg.’

Soms gebeurt het dat ouders opzien tegen autoriteit en dat je daar iets van meekrijgt. Redenen te over dus die maken dat je minder assertief bent dan goed voor je is.

Niet assertief gedrag veranderen

Zodra je de oorzaak kent van je gebrek aan assertiviteit verandert er trouwens niets. Sterker, zodra je je daarop blijft focussen zeg je tegen jezelf: ‘Logisch, ik ben zo’. En veranker je het alleen nog maar meer. Dit bemoeilijkt verandering. Veranderen lukt pas als je voor jezelf formuleert wat je voortaan wél wilt. En jij je daar vanaf nu alleen nog op richt en ernaar handelt.

Assertief gedrag en communicatie leren

Om een snelle verandering mogelijk te maken is het belangrijk dat ‘programmafoutjes’ in je brein worden opgespoord en vervangen door nieuwe. En dat je alle tools krijgt om verbaal en non-verbaal assertief te communiceren. Verderop in dit artikel krijg je hiervoor nuttige tips.

Stap 1 is trouwens dat jij mag gaan beseffen dat jij de belangrijkste persoon bent in jouw leven.

Jezelf de belangrijkste vinden is iets anders dan egoïsme. Het gaat erom dat je pas echt goed voor anderen kunt zijn, als je eerst goed voor jezelf zorgt.

Er zijn 3 valkuilen die assertiviteit belemmeren:

  • Je ziet anderen als een bedreiging
  • Je voelt je minder dan een ander
  • Je voelt je meer dan een ander


In al deze gevallen is er geen sprake van gezonde eigenwaarde en zelfvertrouwenHet leidt tot allerlei complicaties zoals:

  • Jaloezie 
  • Boosheid
  • Achterdocht
  • Verdriet
  • Egoïsme
  • In de aanval of verdediging gaan
  • Onderdanigheid
  • Zelfverloochening
  • Angst

Zodra je je laat leiden door 1 van deze emoties, heb je verloren. Je gaat acties ondernemen waar je niet beter of blijer van wordt. En die niet vallen onder assertiviteit. 

Gebrek aan assertiviteit gaat ook regelmatig gepaard met spreekangst.

Jezelf durven zijn

Gebrek aan assertiviteit leidt er vaak toe dat je niet authentiek bent. Dat je niet je eigen passie volgt, maar die van een ander. Of zelfs die van een ander met die van jezelf verwart. Wil je hier meer over weten en nuttige tips krijgen om je eigen authenticiteit te ontdekken?, lees dan: Zes vragen en antwoorden die je helpen om jezelf te zijn

Een assertieve mindset creëren

Assertiviteit heeft alles te maken met de wijze waarop je communiceert. Niet alleen in relatie tot anderen, maar juist ook met hoe je spreekt tegen jezelf in je gedachten. Wil je je gedachten over jezelf leren sturen in de juiste richting? Lees dan: Zo creëer je een assertieve mindset

Assertiviteit: 7 belangrijke inzichten

Wil je werken aan jouw assertiviteit? Dan zullen onderstaande 7 inzichten je goed op weg helpen.

  1. Neem verantwoordelijkheid

Er is maar 1 ding in het leven dat je kunt veranderen. En dat ben je zelf! Niet assertief zijn los je niet op door de schuld en de oplossing bij een ander neer te leggen. Als je dat wel doet, stel jij je als een slachtoffer op. En slachtofferschap is nu precies één van de kenmerken van mensen die niet assertief zijn.

Stap dus uit je slachtofferrol. Het is immers een rol en rollen kunnen gewisseld worden. Kijk door het probleem heen naar wat er werkelijk voor je ligt: een uitdaging, een geweldige kans om iets nieuws te leren. Je kunt er meteen aan beginnen met de tips op deze pagina.

  1. Bepaal zelf je eigenwaarde

Richt je op wat er goed, leuk en mooi is aan jezelf. En op wat je allemaal kunt. En spreek jezelf motiverend toe. Vind en behandel jezelf als de belangrijkste persoon in je leven. Dat is niet egoïstisch. Want pas als je goed zorgt voor jezelf kun je goed zijn voor anderen.

  1. Respecteer je eigen grenzen

Het leven is als een spiegel. Jouw innerlijke wereld wordt weerspiegeld in de uiterlijke wereld. Zodra mensen jouw grenzen niet respecteren, betekent dit dat jij je eigen grenzen niet respecteert. Als anderen jouw behoeften negeren, betekent dit dat jij je eigen behoeften negeert. Wanneer je goed naar jezelf kijkt, zal je zien dat dit zo is.

Behandel jezelf vanaf nu zoals je door anderen behandeld wilt worden. Als jij jouw eigen grenzen en behoeften serieus neemt en honoreert, zullen de mensen om je heen dit ook doen.

  1. Leer mensen hoe ze jou behandelen

Mensen die over je heen lopen en geen of onvoldoende rekening met jou houden, doen dat omdat jij ze dit hebt geleerd. Zodra je anderen toestaat om over jouw grenzen heen te gaan, leer je hen dat het oké is om jou zo te behandelen. En als jij je mond houdt, geef je de boodschap dat jouw mening er niet toe doet. Stop hier dus mee.

  1. Stop met invullen voor een ander

Stop met invullen wat een ander denkt of bedoelt. Je weet dat namelijk nooit zeker. Het is onmogelijk om te zien of te horen wat er in het hoofd van een ander omgaat.

Bovendien, in jouw wereld draait het vooral om jou. In de wereld van een ander niet. Iedereen is bezig met zichzelf. Er wordt heel wat minder over jou nagedacht en geoordeeld dan je zou denken.

Denk je dat dit anders is? Dan zegt dit dat JIJ zelf veel over jezelf nadenkt en jij jezelf steeds beoordeelt. Je kijkt negatief kritisch door de ogen van een ander naar jezelf. Het zijn jouw gedachten over jezelf die je in je gedachten door anderen laat uitspreken, terwijl zij zich negen van de tien keer van geen kwaad bewust zijn… Is dat niet ironisch?

  1. Richt je op wat je wel wilt

We leven in een wereld van dualiteit. Van ying en yang, warmte en kou, geluk en ongeluk, liefde en haat. Alles heeft een positieve en negatieve pool. En dat is maar goed ook. Want zonder kou, zouden we niet weten wat warmte is. Zonder haat, wisten we niet wat liefde is. En juist omdat we weten wat ongeluk is, kunnen we van gelukkige momenten nog meer genieten.

Wie niet assertief is, zal vaker de negatieve kant van iets zien dan de positieve. Maar ze zijn er altijd beide. Want samen vormen zij één geheel. Je hebt een keuze op welke van de twee je je wilt richten. Richt je je op het negatieve en dus op wat je niet wilt? Of op dat wat je wel wilt? Het is een kosmische wet dat je meer krijgt van dat waarop jij je focust. Maak dus een verstandige keuze.

  1. Maak van jouw Nee een Ja

Wie ooit heeft bedacht dat iemand die niet assertief is geen ‘Nee’ kan zeggen, heeft het mis. Als er iemand in staat is om ‘Nee’ te zeggen, dan zijn het mensen met een chronisch gebrek aan assertiviteit wel. Je zegt als je niet goed voor jezelf opkomt namelijk de hele dag Nee tegen jezelf. Nee tegen je eigen behoeften en wensen. En Nee tegen je eigen grenzen. Want dat is gemakkelijker dan ‘Nee’ zeggen tegen een ander.

Bovenaan je verlanglijstje staan altijd zaken waarvan je denkt dat anderen die van je verwachten. En geen dingen die jij belangrijk vindt. Zeg vanaf nu ‘JA’ tegen jezelf. En maak een lijstje met alleen zaken die jou een goed gevoel geven. Omdat ze matchen met wie je bent en wat je graag doet. Wees assertief en maak van het afwerken van dit lijstje prioriteit nummer 1.

Bekijk ook eens de video over ‘nee’ zeggen hieronder: 

21 tips voor assertieve communicatie

Assertief communiceren met anderen gaat over veel meer dan voor jezelf opkomen. Het houdt ook in dat je respect hebt voor de behoeften en grenzen van je gesprekspartner(s). Als je onderstaande tips gebruikt, gaat je dat zeker lukken.

Tip 1: Maak de ander interessant om naar te luisteren

Echt luisteren doe je alleen als je iets of iemand interessant vindt. Of dat zo is heeft alles te maken met de gedachten die je over je gesprekspartner hebt. Denk positief. En máák de ander interessant.

Tip 2: Laat iemand uitpraten

Luister naar wat een ander te zeggen heeft, totdat hij of zij klaar is met het hele verhaal. Als je de ander interrumpeert, ook al heb je voor je gevoel belangrijke informatie, dan vind jij je eigen verhaal belangrijker dan dat van een ander. Of heb je al ingevuld wat de ander wil zeggen. En neem je niet de moeite om de proef op de som te nemen of dit wel klopt. In beide gevallen geef je iemand de boodschap dat je zijn of haar verhaal niet serieus (genoeg) neemt. Zelfs een vraag tussendoor stellen, hoe goed bedoeld ook, is een vorm van het gesprek overnemen. Wacht dus ook met vragen stellen totdat iemand is uitgepraat.

Tip 3: Neem niets persoonlijk

Een van de dingen die communicatie het meeste verstoort is het feit dat mensen geneigd zijn om zaken persoonlijk op te vatten. Maar wat een ander communiceert, zegt alleen iets over hoe die ander een situatie ervaart. Zelfs de rol die jij volgens de ander speelt, zegt alleen iets over hoe de ander dit ziet. Zodra je dit begrijpt en in de praktijk brengt, kun je te allen tijde je innerlijke rust bewaren, echt luisteren naar de ander en objectief meedenken over een oplossing.

Tip 4: Zoek de ware betekenis achter woorden

Ga op zoek naar de werkelijke boodschap die de ander heeft. Wat is de behoefte of emotie achter de woorden die worden uitgesproken? Welk tekort ervaart de ander? En geef als de ander is uitgesproken aan wat dit volgens jou is, zonder er een oordeel, mening, oplossing aan toe te voegen. Daarmee maak je duidelijk dat je de ander hoort en dat zijn of haar emotie er mag zijn.

Tip 5: Zeg nooit: ‘Ik begrijp het’

De zin: ‘Ik begrijp het’ is voor tweeërlei uitleg vatbaar. Het kan betekenen dat je gehoord hebt wat iemand heeft gezegd en dit kunt samenvatten. Het kan ook betekenen dat je het verhaal van de ander onderschrijft. Of beide. Zeg dus altijd wàt je begrijpt. Zo voorkom je dat je elkaars woorden verkeerd interpreteert en langs elkaar heen gaat praten.

Tip 6: Blijf in het nu

Laat je niet beïnvloeden door eerdere gesprekken of interacties die je met iemand hebt gehad. Wees in het NU. En concentreer je alleen op wat er op het huidige moment gezegd wordt. Het voorkomt dat het gesprek wordt vertroebeld door eerdere gebeurtenissen en de ideeën die je in het verleden over de ander hebt gevormd. Het enige dat telt is het huidige moment. Neem je het verleden mee, dan is het huidige gesprek geen nieuw gesprek maar een voortzetting van het oude. En ben je niet in het nu, maar in een voorzetting van de verleden tijd.

Tip 7: Neem een positieve luisterhouding aan

Mensen die goed luisteren nemen een positieve luisterhouding aan. Het werkt ook andersom. Een positieve luisterhouding maakt dat je beter gaat luisteren. Richt je dus naar je gesprekspartner en knik af en toe als teken dat je opneemt wat de ander zegt.

Tip 8: Luister visueel

We kennen het allemaal. Je leest een goed boek en in een mum van tijd vergeet je alles om je heen. Jij wordt in het verhaal gezogen. Je brein koppelt beelden aan de scenes die de auteur beschrijft. Dankzij de film die zich in je hoofd afspeelt blijft het verhaal goed hangen. Zo werkt het ook met luisteren. Probeer voor je te zien wat de ander vertelt. Je kunt dit stimuleren door af en toe je ogen iets schuin naar links- of rechtsboven te draaien.

Tip 9: Spiegel

Wees je er bewust van dat mensen elkaar spiegelen. Als jij een open houding hebt, bereid bent om te luisteren, niet vooringenomen bent en dat toont, voelen anderen zich sneller geroepen om dat ook te doen.

Tip 10: Stel informatievragen

Toon zodra de ander is uitgesproken je interesse door vragen te stellen met betrekking tot zijn of haar verhaal. Waar zou je nog iets meer over willen weten? Wat begrijp je nog niet helemaal? Stel deze vragen. Je laat daarmee zien dat je oprecht geïnteresseerd bent.

Tip 11: Benoem overeenkomsten

Benoem de overeenkomsten die jij met de ander hebt. Welk deel uit zijn of haar verhaal onderschrijf je? Bevestig dit. Het heeft een positieve uitwerking op de ander én jezelf. Je focust je namelijk op wat jullie bindt in plaats van op wat jullie verdeelt. Verbinding is een positieve energie. En een eerste stap naar een oplossing die voor iedereen acceptabel is.

Tip 12: Stel inzichtvragen

Ben je (op bepaalde vlakken) een andere mening toegedaan dan jouw gesprekspartner? Stel dan inzichtvragen. Dit zijn vragen die de ander aansporen om na te denken over de juistheid van zijn of haar ideeën en deze te heroverwegen. Op die manier laat je iemand zelf tot conclusies komen. Dat heeft meer effect dan een ander vertellen dat hij of zij het in jouw ogen niet bij het rechte eind heeft.

Tip 13: Vraag wat de ander van jou zou willen

Vraag de ander wat hij of zij graag van jou zou willen. Ook daarmee geef je de boodschap dat je jouw gesprekspartner en diens verhaal serieus neemt. Dit zorgt voor een positieve sfeer waarin je nader tot elkaar kunt komen.

Tip 14: Geef jouw zienswijze in de ik-vorm

Na bovenstaande stappen in de praktijk gebracht te hebben, is het tijd geworden om jouw zienswijze te communiceren. Doe dit altijd in de ik-vorm. Zeg dus nooit: ‘Jij bent…’, of ‘jij doet…’ Maar: ‘Ik vind jouw gedrag…, enz’.

Tip 15: Spreek visueel

Zie voor je wat je wilt vertellen en beschrijf dat. Zodat jouw gesprekspartner een film voorgeschoteld krijgt. Ons brein is dol op beelden. Jouw verhaal blijft zo beter hangen.

Tip 16: Spreek resoluut

Als je wilt dat jouw woorden impact hebben, spreek dan resoluut. Wie resoluut spreekt eindigt alle zinnen op lage toon of zacht. Wanneer je een zin eindigt op hoge toon, klinkt het namelijk als een vraag. En dus alsof je twijfelt aan je eigen woorden.

Tip 17: Vermijd twijfeltaal

Ook het gebruik van twijfeltaal maakt dat je niet resoluut over komt. Onder twijfeltaal vallen woorden als: eigenlijk, moeilijk en proberen. Ook jezelf als ‘je’ betitelen in plaats van ‘ik’ is een vorm van twijfeltaal. De zin: ‘Je voelt je niet prettig als iemand anders je niet laat uitpraten’, klinkt veel minder resoluut dan: ‘Ik voel me niet prettig als iemand anders mij niet laat uitpraten’. De laatste zin heeft meer impact op je toehoorders.

Tip 18: Zeg nooit wat een ander ‘moet’ doen

Het woord ‘moeten’ werkt als een rode lap op een stier. Ga jezelf maar eens na. Als iemand je vertelt wat je moet doen, roept dat weerstand op en heb je de neiging om er tegen in verzet te komen. Gebruik in plaats daarvan termen als ‘je zou kunnen’, ‘je mag’, ‘het is mogelijk om’, enz.

Tip 19: Kijk een ander niet strak in de ogen

Elkaar recht in de ogen kijken wordt in onze maatschappij gezien als teken van beleefdheid. Het effect ervan is echter dat de ander spanning ervaart. Denk eens aan twee dieren. Als zij elkaar recht in de ogen kijken is dat een voorbode van vechten. Laat om een ontspannen gesprek te bevorderen jouw ogen over het hele gezicht van je gesprekspartner(s) gaan. Het lijkt op die manier alsof je iemand aankijkt zonder dat je de spanning oproept die het elkaar-recht-in-de-ogen-kijken teweeg brengt.

Tip 20: Maak van elke komma een punt

Gebruik je stem om je woorden impact te geven. Wissel in toon, volume en ritme van spreken. En maak van elke komma een punt. Las ook af en toe een spreekpauze in om je woorden bij die ander te laten bezinken. 

Tip 21:

Presenteer uitdagingen in plaats van problemen Wil je een probleem bespreken? Ben je het met een ander niet eens? Presenteer het als een uitdaging. Vertel je verhaal en vraag anderen om mee te denken en welke oplossing zij zien. Op die manier wordt een schijnbaar onontkoombaar probleem een vraagstuk dat samen opgelost kan worden.

 inschrijven

Meer dan 28.000 professionals volgden onze trainingen.
wwf ah
nuon menzis
rabobank ohra
mvj kpn
fiat perry sports
philips ing
tno tu-delft
abp abn
achmea ahoy
asr aviko
bp cz
danone dnb
dela fontys
gemeente utrecht haagse hogeschool
ahold politie
reaal unilever
veghel venlo
zwitserleven interpolis
knvb nn
nhl eneco
shell vu wageningen