Waarom blokkeer je tijdens een presentatie, terwijl je normaal prima kunt praten?

In de lunchpauze vertel je enthousiast over een nieuw idee. Je collega stelt een vraag en je antwoordt zonder moeite. Een halfuur later moet je datzelfde idee in de vergadering toelichten. Je staat op, ziet iedereen naar je kijken en ineens zijn je woorden weg.

Je weet precies waar het over gaat. Je hebt het zojuist nog uitgelegd. Toch voelt het alsof je hoofd leeg is. Dat is voor veel mensen een van de frustrerendste kanten van spreekangst: je kunt prima praten, behalve op het moment dat het er volgens jou echt toe doet.

Waarom voelt spreken voor een groep anders?

In een gewoon gesprek reageer je op de ander. Je zoekt af en toe naar een woord, maakt een zijstap en komt weer terug bij je verhaal. Niemand verwacht dat iedere zin hetzelfde klinkt als in een vooraf geschreven tekst.

Voor een groep kan dezelfde situatie plotseling voelen als een beoordeling. Klink ik wel deskundig? Zien ze dat ik nerveus ben? Vinden ze mijn verhaal interessant? Terwijl je nog steeds over hetzelfde onderwerp praat, gaat een deel van je aandacht naar de indruk die je maakt.

Pieter Frijters, grondlegger van de MindTuning®-methode, legt dit uit met een voorbeeld. Stel dat je in een stal een verhaal houdt voor twintig koeien. Waarschijnlijk maak je je niet druk over hun oordeel. Zet er twintig mensen naast en het kan ineens spannend worden. Je vertelt hetzelfde verhaal, maar bij mensen vraag je je ineens af wat ze van je vinden.

Spreekangst heeft niet bij iedereen dezelfde oorzaak. In dit voorbeeld speelt vooral de angst voor een oordeel mee. Je onderwerp goed kennen neemt die angst niet vanzelf weg.

Wat gebeurt er wanneer je dichtklapt?

Wie blokkeert, beschrijft het soms alsof alle kennis verdwenen is. Eenmaal buiten de vergaderzaal kun je precies vertellen wat je had willen zeggen.

Onder spanning wordt het moeilijker om je verhaal soepel op te bouwen, zeker als je tegelijk je volgende zin probeert te onthouden, je ademhaling controleert en het publiek observeert. Je zoekt naar een woord en schrikt als je het niet meteen vindt. Hoe harder je zoekt, hoe lastiger het kan worden om verder te praten.

Bij de een uit zich dat in een trillende stem of een droge mond. De ander gaat sneller praten, vermijdt blikken of wil vooral zo snel mogelijk klaar zijn. Dit betekent niet dat je ongeschikt bent om te presenteren.

Een snelle hartslag voelt ongemakkelijk, maar je kunt daarmee nog steeds je verhaal vertellen. Het wordt vaak lastiger zodra je denkt dat iedereen je zenuwen ziet en je daarom moet stoppen.

Meer controle is dus niet altijd de oplossing. Pieter legt uit welke bekende presentatietips bij spreekangst juist averechts kunnen werken.

Ook ervaren sprekers kunnen vastlopen

Pieter vertelt over professionals die in de ene situatie gemakkelijk praten en in een andere ineens spanning ervaren. Een televisiepresentator kan ontspannen tegen een camera spreken, maar zich ongemakkelijk voelen wanneer er een zaal met mensen voor hem zit. Voor iemand anders is juist die camera intimiderend, omdat de opname later door veel mensen bekeken wordt.

Het gaat niet alleen om het aantal toehoorders. De betekenis die je aan de situatie geeft, speelt mee. Dat verklaart waarom je bij een vertrouwde collega vrijuit spreekt en bij dezelfde collega in een volle vergaderzaal toch aarzelt.

Wat kun je doen als je midden in je presentatie blokkeert?

Als je de draad kwijt bent, probeer dan eerst weer bij je onderwerp te komen.

Laat om te beginnen de zin los die je eigenlijk had willen zeggen. Je publiek kent je script niet. Je hoeft die precieze formulering niet terug te vinden. Begin bijvoorbeeld met: ‘Waar het mij vooral om gaat, is…’. Dat kan voldoende zijn om je gedachten weer op te pakken.

Kijk naar de mensen voor wie je spreekt en let erop of ze je uitleg volgen. Een vragende blik kan een aanleiding zijn om iets uit te leggen. Een knikje laat zien dat je verder kunt. Daarmee wordt de situatie weer meer een gesprek.

Ga je uit spanning zachter praten, dan adviseert Pieter om voor je gevoel wat krachtiger te spreken. Vertel duidelijk en hoorbaar, zonder te schreeuwen. Zo blijf je ook achter in de zaal verstaanbaar.

Een korte stilte mag er zijn. Iemand die drie seconden nadenkt voordat hij antwoord geeft, vinden we in een gewoon gesprek ook niet meteen onprofessioneel. Het publiek ervaart je pauze vaak als prettig en minder dramatisch dan jijzelf.

De angst voor een nieuwe black-out

Wie ooit vastliep tijdens een presentatie, ziet soms al dagen tegen een volgende gelegenheid op. Het moment waarop het de vorige keer misging, speelt zich opnieuw af in je hoofd. Je bedenkt wat je had moeten doen en probeert alle risico’s te voorkomen.

Bij de voorbereiding ben je daardoor al bezig met wat er opnieuw mis zou kunnen gaan. Je let extra op je stem en hartslag. Een kleine hapering voelt al snel als het bewijs dat je opnieuw zult vastlopen.

Aarzel je tijdens je presentatie? Gebruik die pauze om je verhaal op te pakken. Oefen vooraf met een korte uitleg in je eigen woorden. Zo ervaar je dat je na een onderbreking gewoon verder kunt vertellen.

Wil je minder afhankelijk worden van een ingestudeerde tekst? Lees hoe je een presentatie voorbereidt met een heldere opbouw en steekwoorden.

Wie vooral last heeft van een trillende stem of handen herkent misschien ook de situaties in ons artikel over een trillende stem en trillende handen.

Wanneer is extra hulp verstandig?

Als je vanwege spreekangst presentaties afzegt, vergaderingen ontwijkt of kansen op je werk laat liggen, is het een waardevolle investering om hiermee aan de slag te gaan. Spreekangst kan je carrière in de weg staan. Je hoeft niet te wachten totdat de angst vanzelf verdwijnt.

Bij Spreek.nl leer je met de MindTuning®-methode anders te kijken en te reageren wanneer alle aandacht op jou gericht is. Tijdens de Spreekangst Masterclass oefen je dat met persoonlijke begeleiding.

Wil je eerst zelfstandig oefenen? Bekijk dan de online training Afrekenen met Spreekangst.

Ook na een vervelende presentatie kun je weer met vertrouwen voor een groep leren staan.